1. Lịch sử hình thành

Viện Bảo tồn di tích là đơn vị sự nghiệp khoa học và công nghệ trực thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, có quá trình hình thành và phát triển gắn liền với lịch sử của ngành bảo tồn, tu bổ di tích Việt Nam.

Tiền thân của Viện là Phòng Tu sửa và phục chế, được Bộ Văn hóa thành lập năm 1964, sau đó đổi thành Xưởng Tu sửa và phục chế thuộc Vụ Bảo tồn, Bảo tàng. Ngày 07 tháng 4 năm 1971, Xưởng Tu sửa và phục chế được tổ chức thành đơn vị độc lập. Đây là mốc đánh dấu sự ra đời của tổ chức chuyên môn tiền thân trực tiếp của Viện Bảo tồn di tích ngày nay.

Trong quá trình hoạt động, đơn vị đã nhiều lần được kiện toàn và đổi tên để phù hợp với yêu cầu chuyên môn và cơ chế quản lý qua từng thời kỳ:

• Năm 1978: Xưởng Bảo quản và Tu sửa di tích;
• Năm 1986: Trung tâm Bảo quản Tu bổ di tích Trung ương;
• Năm 1988: Trung tâm Thiết kế Bảo quản Tu bổ công trình văn hóa;
• Năm 1995: Trung tâm Thiết kế và Tu bổ di tích;
• Năm 2003: Viện Bảo tồn di tích.

Ngày 16 tháng 7 năm 2003, Bộ trưởng Bộ Văn hóa – Thông tin ban hành Quyết định số 36/2003/QĐ-BVHTT thành lập Viện Bảo tồn di tích trên cơ sở tổ chức lại Trung tâm Thiết kế và Tu bổ di tích. Việc chính thức mang tên Viện Bảo tồn di tích đánh dấu bước phát triển mới về vị trí, chức năng và phạm vi hoạt động của đơn vị, từ một tổ chức chủ yếu thực hiện thiết kế, tu bổ di tích trở thành đơn vị sự nghiệp khoa học chuyên ngành, thực hiện đồng thời các nhiệm vụ nghiên cứu, tư vấn, ứng dụng khoa học – công nghệ và đào tạo trong lĩnh vực bảo tồn di tích.

Trải qua hơn nửa thế kỷ xây dựng và phát triển, Viện Bảo tồn di tích đã tích lũy được hệ thống tư liệu, kinh nghiệm nghiên cứu và thực hành chuyên môn phong phú; tham gia nhiều chương trình, đề tài, dự án và công trình bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích trên phạm vi cả nước; góp phần xây dựng cơ sở khoa học, kỹ thuật và nguồn nhân lực cho ngành bảo tồn di sản văn hóa.

Hiện nay, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Viện được thực hiện theo Quyết định số 2371/QĐ-BVHTTDL ngày 04 tháng 7 năm 2025 của Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Quyết định này thay thế Quyết định số 3213/QĐ-BVHTTDL ngày 24 tháng 8 năm 2018 và Quyết định số 3624/QĐ-BVHTTDL ngày 21 tháng 10 năm 2019.

2.  Các lĩnh vực hoạt động

2.1. Nghiên cứu khoa học và công nghệ

Theo Chứng nhận đăng ký hoạt động khoa học và công nghệ số A-1493 ngày 11 tháng 01 năm 2021 của Bộ Khoa học và Công nghệ, Viện thực hiện các hoạt động:

• Nghiên cứu khoa học chuyên ngành bảo tồn di tích;
• Nghiên cứu chính sách, tiêu chuẩn, quy phạm, định mức kinh tế – kỹ thuật, quy trình, công nghệ và kỹ thuật bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích;
• Nghiên cứu, xây dựng và lưu trữ hồ sơ khoa học về di tích, hiện vật di tích và công tác bảo tồn di tích;
• Ứng dụng, thực nghiệm và chuyển giao kết quả nghiên cứu kỹ thuật, công nghệ bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích;
• Nghiên cứu vật liệu, bảo quản và phục chế hiện vật;
• Đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn;
• Thông tin, giới thiệu kết quả nghiên cứu và phổ biến kiến thức chuyên ngành;
• Hợp tác với các tổ chức, cá nhân trong nước và quốc tế để thực hiện các nhiệm vụ phù hợp với chức năng của Viện.

2.2. Tư vấn và hoạt động xây dựng

Theo Chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng số HAN-00055878 ngày 15 tháng 7 năm 2021 do Sở Xây dựng Hà Nội cấp, phạm vi hoạt động của Viện gồm:

• Thi công xây dựng công trình dân dụng thuộc lĩnh vực văn hóa, di tích, hạng II;
• Thiết kế và thẩm tra thiết kế công trình dân dụng thuộc lĩnh vực văn hóa, di tích, hạng II;
• Giám sát thi công xây dựng công trình dân dụng thuộc lĩnh vực văn hóa, di tích, hạng II;
• Lập quy hoạch xây dựng theo phạm vi và hạng năng lực được ghi trong chứng chỉ.

Bên cạnh đó, Viện thực hiện tư vấn khảo sát, lập quy hoạch, lập dự án, báo cáo kinh tế – kỹ thuật, thiết kế, thẩm tra, giám sát thi công và quản lý dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích và các công trình văn hóa theo quy định của pháp luật.

2.3. Hành nghề bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích

Theo Giấy chứng nhận đủ điều kiện hành nghề bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích số 104.2021/GCN-SVHTT ngày 22 tháng 10 năm 2021 do Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội cấp, Viện có đủ điều kiện thực hiện các hoạt động:

• Lập quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích;
• Lập dự án, báo cáo kinh tế – kỹ thuật và thiết kế bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích;
• Thi công bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích;
• Tư vấn giám sát thi công bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích.

2.4. Đào tạo, thông tin và hợp tác chuyên môn

Viện tổ chức đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích theo quy định của pháp luật; xây dựng chương trình, giáo trình và học liệu chuyên ngành; tổ chức các lớp bồi dưỡng, hội thảo, tọa đàm và hoạt động trao đổi chuyên môn.

Viện đồng thời thực hiện công tác thông tin, tuyên truyền, phổ biến kiến thức; công bố, giới thiệu kết quả nghiên cứu; xây dựng, quản lý và khai thác hệ thống tư liệu, hồ sơ và dữ liệu khoa học về di tích; mở rộng quan hệ hợp tác với các cơ quan, địa phương, cơ sở nghiên cứu và tổ chức chuyên môn trong nước, quốc tế.